Airco verbruik: wat kost koelen en verwarmen?

Kort antwoord: wat verbruikt een airco?

Een doorsnee split-airco met een koelvermogen van ongeveer 2,5 kW en een goede SEER verbruikt bij koelen grofweg 0,5 tot 0,9 kWh per draaiuur. Aan een Belgisch tarief van pakweg €0,30 tot €0,40 per kWh komt dat neer op zo'n €0,15 tot €0,35 per uur. Verwarm je met datzelfde toestel, dan ligt het verbruik vaak nog gunstiger, omdat een airco bij verwarmen als warmtepomp werkt.

Het venijn zit hem niet in het toestel zelf, maar in de combinatie van factoren. Hetzelfde model verbruikt in een goed geïsoleerde kamer met dubbel glas een fractie van wat het trekt in een tochtige ruimte op enkel glas. En een airco die je de hele dag op 19 graden laat blazen, kost veel meer dan een die je gericht een paar uur op 24 graden gebruikt. Wie dat begrijpt, houdt het stroomverbruik makkelijk onder controle.

In de rest van deze gids leggen we eerst uit hoe je het verbruik zelf berekent, daarna rekenen we het door in euro per uur, dag en zomer, en tot slot bekijken we hoe je het airco verbruik fors kunt verlagen — onder meer met een inverter, een slimme insteltemperatuur en zonnepanelen.

Zo bereken je het verbruik

Het stroomverbruik van een airco bereken je uit drie gegevens: het koel- of verwarmingsvermogen, de efficiëntie (SEER of SCOP) en het aantal draaiuren. Belangrijk om te weten is dat het vermogen in kW dat op de doos staat, meestal het koelvermogen aangeeft — dus de hoeveelheid koude die het toestel levert, niet de stroom die het opslorpt.

De stroom die de airco écht verbruikt, het opgenomen elektrisch vermogen, ligt fors lager dankzij de SEER. De vuistregel is eenvoudig:

• Opgenomen vermogen (kW) = koelvermogen (kW) gedeeld door de SEER. Een toestel van 2,5 kW koeling met SEER 6 neemt dus ongeveer 2,5 / 6 ≈ 0,42 kW op.
• Verbruik per uur (kWh) = opgenomen vermogen × 1 uur. In het voorbeeld hierboven is dat ruwweg 0,42 kWh per draaiuur bij vollast.
• Kost per uur (€) = verbruik per uur × je kWh-tarief. Aan €0,35/kWh kost één draaiuur dan ongeveer 0,42 × €0,35 ≈ €0,15.

Bij verwarmen vervang je de SEER door de SCOP. Een toestel met een verwarmingsvermogen van 3 kW en een SCOP van 4 neemt grofweg 3 / 4 = 0,75 kW op. Omdat de SCOP doorgaans hoger is dan een verbrandingsrendement, levert de airco voor elke kWh stroom meerdere kWh warmte — daarover meer verderop.

Let wel: SEER en SCOP zijn seizoensgemiddelden. In de praktijk draait een airco zelden constant op vollast. Een goede inverter regelt het vermogen traploos terug zodra de gewenste temperatuur bereikt is, waardoor het werkelijke uurverbruik vaak lager uitvalt dan de rekensom bij vollast. De berekening hierboven geeft dus een bovengrens; je echte verbruik ligt meestal gunstiger.

Voorbeeld: kost per uur, dag en zomer

Laten we het tastbaar maken met een courant scenario. Stel: je hebt een split-airco van 2,5 kW koelvermogen met SEER 6 in de leefruimte van een appartement in Hasselt. We rekenen met een Belgisch tarief van €0,35 per kWh (een richtprijs — je werkelijke tarief schommelt en hangt af van je leverancier en het capaciteitstarief van Fluvius). Het opgenomen vermogen is dan ongeveer 0,42 kW.

Wat opvalt: één draaiuur kost minder dan de prijs van een kop koffie. Zelfs een intensieve hittegolfdag blijft onder de twee euro voor één ruimte. De kost loopt pas echt op wanneer je meerdere kamers koelt, het toestel dag en nacht laat draaien, of een laag insteltarief (bijvoorbeeld 18 graden) combineert met een slecht geïsoleerde woning. In dat geval kan het seizoensverbruik makkelijk verdubbelen.

Reken je liever met je eigen toestel? Zoek de SEER op het energielabel, deel het koelvermogen door dat cijfer, en vermenigvuldig met je werkelijke kWh-tarief en je geschatte draaiuren. Zo krijg je een verbruik dat past bij jouw situatie in plaats van een algemeen gemiddelde.

Koelen versus verwarmen

Een reversibele airco kan niet alleen koelen, maar ook verwarmen. En precies daar zit een vaak onderschat voordeel: bij verwarmen werkt de airco volgens het warmtepompprincipe. In plaats van stroom rechtstreeks om te zetten in warmte (zoals een elektrische radiator), pompt het toestel warmte van buiten naar binnen. Daardoor levert het meer warmte dan het aan stroom verbruikt.

Dat rendement druk je uit met de COP (Coefficient of Performance) of, over een heel seizoen, de SCOP. Een SCOP van 4 betekent dat je voor elke kWh stroom ongeveer 4 kWh warmte krijgt — een rendement van zo'n 400%, iets wat een gas- of mazoutketel nooit haalt. Een gewone elektrische verwarming heeft een COP van 1: één kWh stroom geeft één kWh warmte. Een airco met COP groter dan 1 is dus veel zuiniger dan elektrisch verwarmen met weerstandselementen.

Er is wel een kanttekening. De COP daalt naarmate het buiten kouder wordt: bij strenge vorst moet de warmtepomp harder werken om warmte uit de koude buitenlucht te halen, waardoor het rendement zakt. Daarom is een airco vooral interessant als bijverwarming of tussenseizoenverwarming in lente en najaar, of als hoofdverwarming in een goed geïsoleerde, compacte ruimte. In de diepste winter blijft een klassiek verwarmingssysteem vaak nodig.

Of verwarmen met een airco voor jou voordeliger is dan met gas of mazout, hangt af van de verhouding tussen je stroom- en brandstofprijs. Door de hoge SCOP wint de airco het in veel gevallen, zeker wanneer je hem combineert met zonnepanelen die overdag gratis stroom leveren. Wil je weten welk toestel en vermogen bij jouw woning passen? Een erkende airco-installateur maakt de juiste berekening voor jouw situatie.

Factoren die het verbruik bepalen

Twee identieke toestellen kunnen sterk verschillen in verbruik, afhankelijk van de woning en de manier waarop je de airco gebruikt. Dit zijn de factoren die het meeste wegen:

• Isolatie en beglazing: in een goed geïsoleerde woning met dubbel of hoogrendementsglas blijft de koelte langer hangen, zodat de airco minder hard en minder lang moet werken. Op enkel glas of in een tochtige ruimte loopt het verbruik fors op.
• Insteltemperatuur: elke graad lager koelen kost extra stroom. Het verschil tussen 24 en 21 graden is in verbruik aanzienlijk, terwijl je het in comfort nauwelijks merkt.
• Inverter versus on/off: een inverter regelt traploos bij en draait op een laag pitje verder, in plaats van telkens volledig aan en uit te slaan. Dat scheelt al snel 20 tot 30% verbruik bij langdurig gebruik.
• SEER en SCOP van het toestel: een hoog energielabel betekent letterlijk minder kWh voor dezelfde koeling of warmte. Het verschil tussen SEER 5 en SEER 8 zie je elk seizoen terug op je factuur.
• Type toestel: een vast gemonteerde split-airco is veel efficiënter dan een mobiele airco. Die laatste verliest koude via de uitlaatslang en moet daardoor harder werken voor minder resultaat.
• Ruimtegrootte en zonbelasting: een grote, op het zuiden gerichte ruimte met veel glas warmt sneller op, waardoor de airco meer draaiuren maakt om dezelfde temperatuur aan te houden.
• Onderhoud: vuile filters en een vervuilde buitenunit verminderen de doorstroming en het rendement. Een toestel met dichtgeslibde filters verbruikt meer voor minder koeling.

In de praktijk versterken deze factoren elkaar. Een mobiele airco, op enkel glas, ingesteld op 18 graden, in een zonnige kamer zonder onderhoud, verbruikt een veelvoud van een inverter-split met hoge SEER op 24 graden in een goed geïsoleerde ruimte. Wie het verbruik wil drukken, heeft dus meerdere knoppen om aan te draaien — en de meeste kosten niets.

Zo gebruik je je airco zuiniger

Het airco verbruik verlagen hoeft je weinig of niets te kosten. Met een handvol gewoontes en een paar instellingen haal je het meeste rendement uit je toestel:

• Zet de airco niet kouder dan nodig. Eén graad minder koud koelen scheelt merkbaar in verbruik, terwijl het comfort nauwelijks verandert. Mik op 24 à 25 graden in plaats van 21.
• Houd ramen, deuren en zonwering gesloten tijdens het koelen. Wat je binnen koelt, wil je niet meteen weer naar buiten laten lekken.
• Koel gericht: zet de airco aan in de ruimte waar je verblijft, niet in het hele huis. Een deur dichthouden bespaart veel draaiuren.
• Maak de filters regelmatig schoon en laat de buitenunit jaarlijks nakijken. Schone filters verbeteren de doorstroming en het rendement direct.
• Gebruik de timer of de eco-stand. Laat de airco niet onnodig de hele dag draaien als je niet thuis bent.
• Kies bij aankoop bewust voor een inverter-toestel met een hoge SEER en SCOP. Dat is een eenmalige keuze die elk seizoen blijft renderen.
• Combineer koelen met natuurlijke ventilatie: lucht 's nachts en in de vroege ochtend, als het buiten koeler is, zodat de airco overdag minder werk heeft.

Capaciteitstarief en zonnepanelen

In Vlaanderen bestaat je elektriciteitsfactuur niet alleen uit de kWh die je verbruikt. Via het capaciteitstarief van netbeheerder Fluvius betaal je ook voor je maandelijkse piekvermogen: het hoogste kwartiervermogen dat je in een maand afneemt. Dat is relevant voor een airco, want het toestel vraagt vooral bij het opstarten een piek aan vermogen.

Praktisch gezien betekent dit dat het loont om grote verbruikers niet allemaal tegelijk te laten draaien. Wie zijn airco aanzet op het moment dat ook de oven, de wasmachine en een elektrische wagen aan het laden zijn, creëert een hoge piek die zwaarder doorweegt in het capaciteitstarief. Spreid je verbruik over de dag, dan houd je die piek — en dus dat deel van je factuur — lager.

Het tarief per kWh schommelt bovendien en hangt af van je leverancier en je contract. De richtprijs van €0,30 tot €0,40 per kWh die we in deze gids gebruiken, is dus een gemiddelde: controleer je eigen tarief op je afrekening om je werkelijke kost te berekenen.

Heb je zonnepanelen? Dan valt een airco bijzonder gunstig uit. Je koelt immers het meest op warme, zonnige dagen — net wanneer je panelen volop stroom opwekken. De stroom die je airco overdag verbruikt, komt dan grotendeels rechtstreeks van je dak, zodat je nauwelijks van het net hoeft af te nemen. Door je airco (en andere verbruikers) zoveel mogelijk overdag te laten draaien, verhoog je je eigenverbruik en verlaag je je factuur het meest.

Wil je weten welk toestel, vermogen en plaatsing het best bij jouw woning en verbruik passen? Vergelijk airco-installateurs in jouw buurt op beoordelingen en vraag een offerte op maat. Een correct gedimensioneerd toestel verbruikt minder dan een dat voortdurend op zijn limiet moet draaien.

Veelgestelde vragen