Radiator ontluchten: stap voor stap (en hoe vaak)

Kort antwoord

Een radiator ontluchten doe je zo: zet eerst de verwarming uit en laat ze afkoelen, zodat de circulatiepomp de lucht niet rondpompt. Begin bij de laagste en verst gelegen radiator en werk omhoog richting de ketel. Houd een doek en een bakje onder het ontluchtingsventiel, draai met een ontluchtingssleutel het ventieltje langzaam een kwartslag open en laat de lucht ontsnappen. Sluit het ventiel zodra er water in plaats van lucht uit komt. Doe dit bij elke radiator en controleer nadien de waterdruk van je cv-ketel: die hoort koud meestal rond 1 tot 1,5 bar te staan. Is ze te laag, dan vul je bij. Voor de meeste woningen volstaat ontluchten één keer per jaar, aan het begin van het stookseizoen.

Waarom een radiator ontluchten?

Je centrale verwarming is een gesloten kringloop: de cv-ketel verwarmt water, een pomp stuwt dat warme water door de leidingen naar je radiatoren, waar het zijn warmte afgeeft, en het afgekoelde water keert terug naar de ketel. Zolang dat systeem volledig met water gevuld is, werkt het optimaal. Het probleem begint zodra er lucht in die kringloop sluipt. En dat gebeurt vroeg of laat altijd een beetje.

Lucht komt op verschillende manieren in het systeem terecht. Een deel zit opgelost in het bijgevulde leidingwater en komt vrij wanneer het water opwarmt. Een ander deel sijpelt heel traag binnen via onderdelen en afdichtingen, of komt mee binnen telkens je water bijvult na een drukverlies. Die lucht verzamelt zich, want lucht is lichter dan water en stijgt. Daardoor hoopt ze zich op de hoogste punten op: bovenin de radiatoren en op de bovenverdiepingen van je woning. Dit zijn de drie klassieke signalen waaraan je lucht in het systeem herkent.

• Lucht in het systeem. Het is volkomen normaal dat zich na verloop van tijd wat lucht ophoopt in een verwarmingsinstallatie. Op zich is dat geen defect, maar laat je de lucht zitten, dan gaat ze meer en meer plaats innemen die eigenlijk voor warm water bedoeld is. Het rendement daalt, je ketel moet harder en langer werken om dezelfde warmte te leveren, en dat zie je terug op je energiefactuur. Regelmatig ontluchten houdt het systeem efficiënt.
• Een koude bovenkant. Het meest herkenbare teken is een radiator die onderaan lekker warm is, maar bovenaan koud blijft. Warm water wil naar boven stijgen, maar als daar een luchtbel zit, geraakt het er niet en blijft die zone koud. De radiator geeft dan maar een deel van zijn warmte af, je kamer wordt trager warm en je draait de thermostaat hoger dan nodig. Voel je dat verschil tussen onder en boven, dan is ontluchten bijna altijd de oplossing.
• Tikkende en borrelende geluiden. Hoor je je radiatoren tikken, klokken of borrelen wanneer de verwarming aanslaat, dan is dat het geluid van water dat zich langs of door luchtbellen wringt. Het is meestal onschuldig, maar het is hinderlijk en het is een duidelijk signaal dat er lucht in zit. Na een goede ontluchting verdwijnen die geluiden in de regel volledig.

Ontluchten lost dus drie dingen tegelijk op: je radiatoren worden weer over hun volledige oppervlak warm, de storende geluiden verdwijnen, en je verwarming werkt zuiniger. Voor een klusje van enkele minuten is dat een uitstekende verhouding tussen moeite en resultaat, en het is een van de weinige onderhoudshandelingen die je gerust zelf doet zonder vakman.

Wat heb je nodig?

Het mooie aan radiatoren ontluchten is dat je er nauwelijks gereedschap voor nodig hebt. Met drie eenvoudige dingen die je vaak al in huis hebt, ben je vertrokken. Leg ze even klaar voordat je begint, zodat je niet met een open ventiel naar de keuken moet lopen.

• Een ontluchtingssleutel. Dit is het belangrijkste stuk gereedschap. Het is een klein, goedkoop sleuteltje (vaak van metaal of stevig kunststof) dat precies past op het vierkante ontluchtingsnippeltje bovenaan de zijkant van je radiator. Je vindt ze voor een paar euro in elke doe-het-zelfzaak. Veel nieuwere radiatoren hebben een ontluchtingsventiel dat je ook met een gewone platte schroevendraaier of zelfs met de hand kunt openen, maar een echte radiatorsleutel werkt het netst en glijdt niet af. Heb je er een, koop dan meteen twee: ze zijn klein en raken makkelijk zoek.
• Een doek. Houd een keuken- of vaatdoek bij de hand om het ventiel en je handen droog te houden en om eventueel ontsnappend water meteen op te vangen. Het water in je verwarming kan een lichte roestkleur of een muffe geur hebben en kan vlekken nalaten op een lichte muur of vloer, dus het is fijn om het meteen te kunnen wegvegen.
• Een bakje of klein kommetje. Houd een laag bakje, kommetje of beker onder het ontluchtingsventiel om het water op te vangen dat na de lucht naar buiten komt. Dat scheelt gemors op de vloer, zeker bij een radiator die laag tegen de plint hangt. Een oude margarinekuip of een plastic bekertje volstaat perfect.

Stappenplan: radiator ontluchten

Hieronder volgt het volledige stappenplan. De volgorde is belangrijk: door eerst de verwarming uit te zetten en systematisch van de laagste, verste radiator naar boven te werken, krijg je de lucht het efficiëntst buiten. Neem rustig je tijd, het hoeft niet snel te gaan.

1. Zet de verwarming uit en laat ze afkoelen. Schakel de cv-ketel uit of zet de thermostaat helemaal laag, zodat de circulatiepomp stopt. Dit is een essentiële eerste stap: met een draaiende pomp wordt de lucht voortdurend door het systeem rondgepompt in plaats van rustig naar boven in de radiatoren te stijgen, waardoor je nooit alle lucht buitenkrijgt. Bovendien staat het water dan heet en onder druk, met kans op spatten en brandwonden. Wacht tot de radiatoren handwarm of koud aanvoelen. Een halfuurtje tot een uur wachten is meestal voldoende.
2. Begin bij de laagste en verste radiator. Start op het gelijkvloers bij de radiator die het verst van de cv-ketel staat, en werk daarna systematisch omhoog en terug naar de ketel toe. Omdat lucht stijgt, zit het meeste lucht in de hoogste radiatoren; door van laag naar hoog te werken duw je de lucht netjes in de juiste richting het systeem uit. Heb je maar één radiator met een probleem, dan kun je natuurlijk gewoon die ene aanpakken, maar bij twijfel doe je het hele huis in deze volgorde.
3. Houd doek en bakje klaar en draai het ventiel open. Zet je bakje onder het ontluchtingsventiel en houd de doek bij de hand. Plaats de ontluchtingssleutel op het nippeltje en draai langzaam een kwart- tot een halve slag open, tegen de klok in. Je hoort nu een sissend geluid: dat is de lucht die ontsnapt. Draai niet verder dan nodig; een klein stukje opendraaien volstaat. Laat de lucht rustig en volledig naar buiten sissen.
4. Sluit het ventiel zodra er water komt. Blijf de sleutel vasthouden tot het sissen stopt en er een gelijkmatig straaltje of een paar druppels water uit het ventiel komen in plaats van lucht. Dat is het teken dat alle lucht eruit is. Draai het ventiel nu meteen weer dicht (met de klok mee), stevig maar niet met geweld. Veeg het ventiel droog met de doek. De radiator is nu ontlucht. Herhaal stap drie en vier bij elke volgende radiator, in de volgorde van laag naar hoog.

Druk controleren na het ontluchten

Ontluchten is maar de helft van het verhaal. Telkens je lucht (en een beetje water) uit je radiatoren laat, daalt de waterdruk in je gesloten verwarmingssysteem een klein beetje. Daarom hoort het controleren van de druk er onlosmakelijk bij. Vergeet je dit, dan kan de druk te laag worden, slaat je ketel mogelijk af of in beveiliging, en zit je opnieuw met koude radiatoren.

De waterdruk lees je af op de manometer van je cv-ketel, een rond drukmetertje (vaak met een wijzer of een digitale weergave) op of net onder de ketel. Voor de meeste woninginstallaties geldt als vuistregel dat de druk bij een koude installatie ergens tussen 1 en 1,5 bar hoort te staan. Als de verwarming draait en het water warm is, mag de druk wat hoger staan (richting 1,5 tot 2 bar), omdat warm water uitzet. Raadpleeg bij twijfel altijd de handleiding van je specifieke ketel: sommige fabrikanten geven een eigen aanbevolen druk op.

Staat de druk na het ontluchten te laag (bijvoorbeeld onder 1 bar of in het rode of gemarkeerde gebied van de meter), dan moet je water bijvullen. Dat doe je via de bijvulkraan of vulslang (de zogenaamde vul- of bijvulkraan), meestal te vinden onder de ketel of bij de aansluiting op de waterleiding. Open die kraan voorzichtig, houd de manometer in de gaten en sluit hem weer zodra je de juiste druk hebt bereikt. Vul rustig en in kleine beetjes bij; het systeem reageert vaak met een lichte vertraging. Wij beschreven dit uitgebreid in onze aparte gids over je verwarmingsketel bijvullen.

Loopt de druk telkens opnieuw terug, ook zonder dat je ontlucht hebt, dan is er iets aan de hand dat verder gaat dan een beetje lucht. Een aanhoudend drukverlies kan wijzen op een klein lek in de leidingen of radiatoren, op een defect expansievat, of op een overdrukventiel dat ongezien water afvoert. Dat is geen klusje meer voor de ontluchtingssleutel, maar een reden om een vakman te laten kijken. Hoe je structureel onderhoud aanpakt, lees je in onze gids over het onderhoud van je cv-ketel.

Hoe vaak moet je ontluchten?

Hoe vaak je moet ontluchten, hangt af van je installatie, maar voor de overgrote meerderheid van de woningen geldt een eenvoudige vuistregel: één keer per jaar is genoeg. Het ideale moment is aan het begin van het stookseizoen, in de vroege herfst, net wanneer je de verwarming na de zomer opnieuw aanzet. Tijdens de warme maanden, terwijl de installatie stilstaat, verzamelt zich namelijk traag wat lucht, en een ontluchtingsbeurt voor de winter zorgt dat je radiatoren meteen op volle kracht warm worden.

Daarnaast ontlucht je gewoon tussendoor zodra je een van de signalen opmerkt die we eerder bespraken: een radiator die bovenaan koud blijft, geklots of geborrel in de leidingen, of kamers die maar traag warm raken. Je hoeft niet op een vast moment te wachten; ontluchten kan geen kwaad en kost je amper enkele minuten. Een handige gewoonte is om bij de overgang naar de winter even alle radiatoren langs te lopen, ook al lijken ze in orde.

Wat niet normaal is, is dat je om de paar weken opnieuw moet ontluchten. Komt er telkens weer veel lucht uit, dan trekt je systeem ergens lucht aan of verlies je voortdurend druk. Mogelijke oorzaken zijn een te lage werkdruk, een klein lek, een verzadigd of defect expansievat, of slib en vuil in de installatie. In dat geval is blijven ontluchten dweilen met de kraan open: je behandelt het symptoom maar niet de oorzaak. Laat de installatie dan nakijken door een CV-monteur, die de werkelijke oorzaak opspoort en verhelpt.

Een goede jaarlijkse onderhoudsbeurt van je cv-ketel valt trouwens vaak samen met het ideale ontluchtingsmoment. In Vlaanderen is een periodiek onderhoud van je verwarmingstoestel sowieso aangewezen (en voor sommige toestellen ook verplicht op een bepaald interval). Combineer je het ontluchten met dat onderhoud, dan controleert de vakman meteen de druk, de werking en de veiligheid van je installatie, en hoef je je over die luchtbellen geen zorgen meer te maken.

Wanneer bel je een vakman?

Ontluchten is bij uitstek een klusje dat je zelf doet. Toch zijn er situaties waarin je beter niet langer aanmoddert met de ontluchtingssleutel, maar een CV-monteur belt. Het verschil tussen zelf doen en een vakman inschakelen zit hem in de oorzaak: een eenvoudige luchtbel pak je zelf aan, maar een terugkerend of structureel probleem hoort bij een professional. Dit zijn de duidelijkste signalen om hulp in te roepen.

• De druk blijft dalen. Moet je telkens opnieuw water bijvullen omdat de druk wegzakt, dan is er hoogstwaarschijnlijk een lek, een probleem met het expansievat of een overdrukventiel dat water afvoert. Een vakman spoort het lek of het defecte onderdeel op en herstelt het, zodat je niet eindeloos blijft bijvullen.
• Je moet veel te vaak ontluchten. Komt er om de paar weken weer veel lucht uit je radiatoren, dan trekt het systeem ergens lucht aan. Dat is geen normaal onderhoud meer, maar een teken dat er iets niet klopt aan de druk, de afdichting of een onderdeel.
• De radiator blijft koud ondanks ontluchten. Komt er amper lucht of water uit het ventiel en blijft de radiator (vooral onderaan) toch koud, dan kan er slib of vuil in zitten, kan een afsluiter dichtstaan of kan de circulatie haperen. Soms is een grondige reiniging of een chemische spoeling van het systeem nodig, en dat is werk voor een vakman.
• Het ventiel zit vast, lekt of is beschadigd. Krijg je het ontluchtingsventiel niet open, draait het door, of begint het te lekken langs de schroefdraad, forceer dan niets. Een versleten of afgebroken ventiel vervang je beter vakkundig dan dat je een waterschade riskeert.
• Vreemde geluiden of geuren die blijven. Blijven de tikkende, kloppende of borrelende geluiden ook na een grondige ontluchting aanhouden, of ruik je een brandige of gaslucht bij de ketel, laat dan zeker een professional kijken. Bij een gasgeur volg je uiteraard eerst de noodprocedure en bel je niet zomaar voor onderhoud.

In al die gevallen ben je met een CV-monteur veel beter af dan met nog een ontluchtingsbeurt. Hou er rekening mee dat op werken aan een woning die ouder is dan tien jaar in België vaak het verlaagde btw-tarief van 6 procent geldt, terwijl je bij een nieuwere woning 21 procent betaalt. Vraag dus vooraf naar een richtprijs of een vaste prijs en of de btw inbegrepen is, zodat je niet voor verrassingen staat.

Wil je een betrouwbare vakman in jouw buurt vinden? Vergelijk CV-monteurs in Gent, Antwerpen en Kortrijk, of bekijk alle CV-monteurs op beoordelingen en beschikbaarheid om de juiste vakman voor je verwarming te kiezen.

Veelgestelde vragen